ਖੇਤਰ

            ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੀਤੀ ਦੇ ਤਹਿਤ , ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ । ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਕੋਲ ਰਾਜ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਸਕੱਤਰੇਤ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ । ਅਥਾਰਟੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਹੈ । ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਵਿਭਾਗ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ :    

ਪੰਜਾਬੀ ਓਪਰੇਸ਼ਨ : 

            ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ , 1967 ਦੇ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ , ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ । ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ । ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ । ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ , ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ( ਹਿੰਦੀ / ਪੰਜਾਬੀ ਸੈੱਲ ) , ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ । ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਚੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਚੈਕਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ / ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੋੜੀਂਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਕਦਮ । ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੀਤੀ ਤਹਿਤ , ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਕਾਰੀ / ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ , ਬੋਰਡਾਂ , ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇਦਫ਼ਤਰਾਂਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਸਮੂਹ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ / ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ । ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ 100 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ( ਟਰਮੀਨਲ ) ਐਕਟ , 2008 ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਐਕਟ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ , ਅਦਾਲਤਾਂ , ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲਾਂ , ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਫੌਜਦਾਰੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਮਿਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ , ਜੇਕਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਇਸ ਐਕਟ ਦੇ ਉਪਬੰਧਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਸਿਵਲ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜੁਰਮਾਨੇ1970,ਨਿਯਮ)ਅਪੀਲਅਤੇਸਜ਼ਾ(ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਦੋਸ਼ੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ । ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ , ਸਬੰਧਤ ਸਮਰੱਥ ਅਧਿਕਾਰੀ , ਡਾਇਰੈਕਟਰ , ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ , ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ । ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ । ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਸਕੱਤਰ/ਸਕੱਤਰਪ੍ਰਬੰਧਕੀਸਬੰਧਤਲਈਕਰਨਕਾਰਵਾਈਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀਅਨੁਸਾਰਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੇ । ਕਰੇਗਾ । ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਬੰਧਤ ਡਿਫਾਲਟਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ । ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ।  

ਉਪਰੋਕਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ 2008 ( ਸੋਧ ) ਐਕਟ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ1967

ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਬੋਧ ਪ੍ਰੀਖਿਆ : 

ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਆਪਣੀ ਸਥਾਪਤੀ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸਕੀਮਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਕੀਮ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਵਾਉਣ ਸੀ। ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਸਕੀਮ ਅਧੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਬੋਧ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਭਾਗੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ 1950 ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਸ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1956 ਦੇ ਰੀਜਨਲ ਫਾਰਮੂਲੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦੋ ਖੇਤਰਾਂ- ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ  ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ 1960 ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦਫ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮਕਾਜ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਤਰ ਨੰ. 3389-ਆਈ.ਐਲ.ਜੀ-60/46876, ਮਿਤੀ 07 ਨਵੰਬਰ 1960 ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਬੋਧ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨੂੰ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਤਰ ਨੰ. 1149-1 ਭਾਸ਼ਾ-68/15177, ਮਿਤੀ 03 ਜੂਨ, 1968 ਰਾਹੀਂ  ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ 'ਤੇ ਭਰਤੀ ਲਈ ਦਸਵੀਂ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਬੋਧ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ/ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਦਸਵੀਂ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ  ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਉਕਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ (ਸਿੱਖਿਆ ਸੈੱਲ) ਦੇ ਮੀਮੋ ਨੰ. 6/12/17-2ਸਿੱ.ਸੈੱਲ/375,  ਮਿਤੀ 12.10.2018 ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਬੋਧ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਾਰ- ਮਾਰਚ, ਜੂਨ, ਸਤੰਬਰ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਐਤਵਾਰ, ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, (ਸਿੱਖਿਆ ਸੈੱਲ) ਦੇ ਪੱਤਰ ਨੰ.12/54/2011-1 ਸਿ.ਸੈੱਲ/1496, ਮਿਤੀ 06.06.2011 ਮੁਤਾਬਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਬੋਧ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਟੀਚਿੰਗ/ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਮੰਨਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੀ ਫੀਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਨਿਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।

ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਫੀਸ 3000 / - ਰੁਪਏ

ਡੁਪਲੀਕੇਟ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਫੀਸ 500 / - ਰੁਪਏ 

ਪੰਜਾਬੀ ਸਟੈਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਖੋਜ ਵਿੰਗ :

            13.4.1968 ਤੋਂ ।ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ, 4ਧਾਰਾ1967 । ਸਰਕਾਰ। ਪੰਜਾਬੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਸੁਚਾਰੂ ਕੰਮਕਾਜ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ। ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ , ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਰਟਹੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਥਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਥਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਟਹੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਮ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਭਾਸ਼ਾ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੈੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਇਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

            ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਟਾਈਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਟਹੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਹੋਣਗੇ। ਟਾਈਪਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸਟੈਨੋਗ੍ਰਾਫਰਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਭਰਤੀ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਉੱਠਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਟਾਈਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਟਹੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ 1971 ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਤਰ ਨੰਬਰ ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਤੀ 23.4.1971 ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ71/10084 ਟਾਈਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਤੇਸ਼ਾਰਟਹੈਂਡਤੋਂ ਬਾਅਦ । ਸਾਲ 1983 ਵਿੱਚ, ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੈਨਤ ਲਿਪੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, 1991 ਤੋਂ, ਪਟਿਆਲਾ , ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ , ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ( ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਈਨ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕੋਰਸ ਕਲਾਸਾਂ 1994 ਤੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈਸਟੈਨੋ । ਡਿਵੀਜ਼ਨਲ ਪੱਧਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਟੈਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਹਾਈ ਸਪੀਡ ਕਲਾਸਾਂ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਰਟਹੈਂਡ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ : 

1.  ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 30 ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 30 ਹਨ । ( ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕੇਂਦਰ ਲਈ 20+20=40 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਕੇਂਦਰ ਲਈ 20+15=35 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾਖਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ । ਜਨਰਲ 15 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ , ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾਖਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ) ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ 15 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਤੋਂ ਦਾਖਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸ਼ੁੱਧ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਮਿਆਦ 1 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 20 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ 20 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਦੀ ਮਿਤੀ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਲ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੀ ਮਿਤੀ 25 ਅਗਸਤ ਹੈ। ਦਾਖਲਾ ਫਾਰਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰਾਂ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕੇਂਦਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਫਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਣਾ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਖਲੇ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਥਾਰਟੀ ਹੈ । ਅਤੇ ਦਾਖਲੇ ਲਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ​​ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ 250 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।      

2.  ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, 15-15 ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਵੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾ ਹੈ । ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਲਈ, ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ   80         ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਟੈਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਵੀ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।  

3.  ਉਪਰੋਕਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਚਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਪਟਿਆਲਾ , ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ 80 ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਟੈਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਟੈਸਟ ਜਲਦੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਫਾਰਮ ਭਰਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਵੀ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। 

4.  ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ , ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਟਾਈਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਟਹੈਂਡ ਉਮੀਦਵਾਰ ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਟਾਈਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਟਹੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਪਣਾ ਟੈਸਟ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜਾਰੀ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਭਾਗ 1990 ਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਟਾਈਪ / ਸ਼ਾਰਟਹੈਂਡ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਵੇਟਿਡ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ 25ਅਪ੍ਰੈਲ ਅਤੇ25 ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ : -

ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਫੀਸ :-

1.  ਪੰਜਾਬੀ ਟਾਈਪ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਫੀਸ

ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ਲਈ

1 ਮਾਰਚ ਤੋਂ 20 ਮਾਰਚ ਤੱਕ 50/- ਰੁਪਏ          

21 ਮਾਰਚ ਤੋਂ 31 ਮਾਰਚ ਤੱਕ 75/- ਰੁਪਏ        

1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ 100/- ਰੁਪਏ       

11 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ 150/- ਰੁਪਏ         

ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨੇ ਲਈ

1 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 20 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ 50/- ਰੁਪਏ         

21 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 30 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ 75/- ਰੁਪਏ      

1 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ 10 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ 100/- ਰੁਪਏ   

11 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ 24 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ 150/- ਰੁਪਏ  

2.  ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਰਟਹੈਂਡ ਸਪੀਡ ਟੈਸਟ ਫੀਸ

ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ਲਈ

1 ਮਾਰਚ ਤੋਂ 20 ਮਾਰਚ ਤੱਕ 75/- ਰੁਪਏ       

21 ਮਾਰਚ ਤੋਂ 31 ਮਾਰਚ ਤੱਕ 100/- ਰੁਪਏ     

1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ 125/- ਰੁਪਏ    

11 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ 175/- ਰੁਪਏ     

ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨੇ ਲਈ

1 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 20 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ 75/- ਰੁਪਏ          

21 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 30 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ 100/- ਰੁਪਏ       

1 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ 10 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ 125/- ਰੁਪਏ    

11 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ 24 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ 175/- ਰੁਪਏ  

3.  ਡੁਪਲੀਕੇਟ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਫੀਸ: 75/- ਰੁਪਏ    

4.  ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਲਈ ਮੁੜ ਅਦਾਇਗੀ ਫੀਸ 75/- ਰੁਪਏ ਹੈ ।    

ਉਪਰੋਕਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਲਈ ਦਾਖਲਾ ਫਾਰਮ , ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਘੋਸ਼ਣਾ ਫਾਰਮ ਇਸ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤੇਤੋਂਸਾਈਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ।